کانور در قاب برنامه صبح بخیر ایران

مجری: صبحتون بخیر باشه. دیگه گذشت اون دوره‌هایی که شاید ما توجه نداشتیم به اینکه در جهان داره چه پیشرفت‌هایی اتفاق میفته بالاخص اینها شاید برای زمان‌هایی بوده که مثلاً رسانه‌ها در حال شکل گیری بودند و یه عبارتی تحت عنوان سواد رسانه‌ای نیازمندش بودیم که اون رو بدونیم اما وقتی که توسعه پیدا کردن ما ازش عقب موندیم و گاهی شد یه نقطه خلائی که دشمنمون روش کار کرد و باهاش جنگ شناختی راه انداخت.

اما حالا دیگه قضیه فرق کرده، بعد از وقوع انقلاب اسلامی آدمای دغدغه‌مندی وجود داشتن که در رابطه با پیشرفت‌هایی که توی دنیا اتفاق میفته، این دغدغه رو داشته باشن که توسعه و اعتلای سواد عزیزان ما در کشور اتفاق بیفته و نمونش این کتابیه که دست منه. اسمش هست هوش مصنوعی برای کودکان و این نگرانی که وجود داره که شاید هوش مصنوعی جوری پیشرفت کنه که بشر ازش عقب بمونه حداقل ما رو خوشحال میکنه از این لحاظ که ما کتاب‌هایی داریم که بچه‌هامونو با هوش مصنوعی آشنا میکنه و میشه اسمشو گذاشت سواد هوش مصنوعی .

اینجا توی استودیو برنامه صبح بخیر ایران خانم مقدم با من هستند خانم حکیمه مقدم. با افتخار می‌خوام گفتگو رو باهاشون آغاز بکنم که در واقع مولف و مترجمی هستند که این کتاب محصول تلاش‌های ایشونه. خانم مقدم سلام صبحتون بخیر خوش آمدید.

حکیمه مقدم: سلام صبح شما هم بخیر، به بینندگان عزیز هم سلام عرض می‌کنم امیدوارم که روز خوبی رو پیش رو داشته باشن. من حکیمه مقدم هستم کارشناس ارشد رشته مهندسی کامپیوتر از دانشگاه تهران الان حدوداً ۱۰ ساله در حوزه آموزش تکنولوژی برنامه‌ریزی هوش مصنوعی به کودکان در حال فعالیت هستم.

مجری: باریکلا، چقدر عالی، من اصلا بهش فکر نکرده بودم که میشه روی همین نقطه تمرکز کرد و براش یه کاری انجام داد تا یه محصول ارزشمندی که الان دست ماست رو نوشت، ولی خب می‌خواستم با این سوال شروع کنم که این ایده از کجا شکل گرفت ولی شما خودتون سراسر ایده‌این. بگین که دغدغه تالیف همچین کتابی را از کجا شکل گرفت؟

حکیمه مقدم: اول اینکه من از زمان دبیرستان به هوش مصنوعی علاقه پیدا کردم حدوداً شاید ۲۰ ساله از این زمان می‌گذره و تو دوران دانشگاه، هم لیسانسم و هم فوق لیسانسم در حوزه هوش مصنوعی کار کردم. اون زمان به ما می‌گفتند که هوش مصنوعی برای چی کار می‌کنی به درد نمی‌خوره حالا کو تا هوش مصنوعی بیاد و اینا، ولی من به شدت علاقه داشتم به خاطر اینکه می‌دونستم که هوش مصنوعی می‌تونه دنیا رو خیلی قشنگ‌تر کنه، می‌تونه بهمون کمک کنه کارها رو ساده‌تر و راحت‌تر انجام بدیم.

اما ایده چطور به ذهنم رسید؟ علاقه داشتم به نوشتن کتاب مخصوصاً که تو حوزه کودکان فعالیت داشتم و می‌خواستم که بچه‌ها هم با این مفاهیم آشنا بشن. یه روز پدرم بهم گفت دوست نداری تو این حوزه کتاب بنویسی؟ گفتم که حتماً ایده خیلی خوبیه و اول شروع کردم به اینکه خودم از صفر یه کتاب رو بنویسم. یه سری تحقیق انجام دادم دیدم که شاید بهتر باشه به جای اینکه کتاب رو از صفر بنویسیم بریم ببینیم تو دنیا چه اتفاقاتی افتاده و چه کتاب‌هایی برای کودکان تولید شده.

در بررسی‌هایی که داشتم به این کتاب رسیدم کتاب فوق العاده عالی بود نویسنده‌اش فردی با دکتری تخصصی در حوزه کودکان هست به طوریکه خودش هم دغدغه این رو داشت که فرزندش با تکنولوژی بهتر آشنا بشه پس برای همین مجموعه کتاب‌های بسیار زیادی تو حوزه تکنولوژی برای بچه‌ها به زبان ساده نوشته بود. بنابراین تصمیم گرفتیم که این کتاب رو شروع کنیم به ترجمه کردن اما یه نکته‌ای که وجود داشت وقتی که ترجمه کتاب را تمام کردیم به این نتیجه رسیدیم که شاید به درد بچه‌های ایران نمی‌خوره.

مجری: حرف چه سالیه خانم مقدم؟ البته فکر کنم اینقدری که امروز باب شده، مطرح نبوده.

حکیمه مقدم: حدود دو سال پیش. بعد از ترجمه دیدیم که این ترجمه به درد بچه‌های ایران نمی‌خوره. ای کاش خود این کتاب مثال‌های بیشتری داشت به زبان باز هم ساده‌تر می‌گفت هوش مصنوعی یعنی چی، برای همین یه قسمتی از کتاب شامل تالیف شد و ما اومدیم مثال‌های مفهوم‌تری برای بچه‌ها گذاشتیم و تعریف‌هایی که توی کتاب قرار داره رو به زبان خیلی خیلی ساده و کودکانه نوشتیم.

مجری: در واقع شما چارچوب را از اون کتاب برداشت کردید ولی یه جورایی بگم ایرانیزه‌ هم کردید دیگه، چون داشتم نگاه می‌کردم دیدم که به فرهنگ ما نزدیکه یعنی کودک می‌تونه درک درستی از این داشته باشه.

ولی اگه بخوام از نظر شما موضوع تهدید هوش مصنوعی رو بررسی بکنم اونم برای کودکان که همونطور که اشاره کردیم گفتیم که مثلا سواد رسانه ای برای مواجهه با رسانه های پیچیده این روزهای یه چیز کاملاً واجبیه، سواد هوش مصنوعی برای کودکان چه کمکی میکنه؟ مگه چه تهدیدهایی برای کودکان می‌تونه داشته باشه؟

حکیمه مقدم: ببینین دقیقاً درست می‌فرمایید اگر بچه‌های ما دقیقاً ندونن هوش مصنوعی چیه، چه کاری انجام میده و چطور می‌تونه به ما کمک کنه در زندگی، در کار و آینده‌مون، این میشه که ازش استفاده اشتباه می‌کنند. میشه اینجوریکه به جای اینکه الان یاد بگیرند درس‌هاشون رو، میدن به مثلاً مدل‌های چتی جواب‌های سوال‌ها رو بهشون بدن، در حالی که ما همیشه به بچه‌هامون می‌گیم بچه‌ها قرار نیستش که ما از هوش مصنوعی استفاده کنیم برای حل کردن مسائل مدرسه. ما قراره که از هوش مصنوعی استفاده کنیم برای اینکه بتونیم در آینده زندگی بهتر و با کیفیت‌تری داشته باشیم پس نباید یادگیری رو کنار بذاریم بلکه بایستی هر چقدر که می‌تونیم بیشتر و بیشتر یاد بگیریم.

مجری: اما سوال بعدی من درباره اینکه چند ساله که شما در حوزه آموزش هوش مصنوعی و کامپیوتر یا رایانه به کودکان فعالیت دارید؟

حکیمه مقدم: تقریباً میشه گفت در حوزه کودکان و نوجوانان بیش از ۱۰ ساله که فعال هستم و استارتشم با یاد دادن مفاهیمی مثل تفکر الگوریتمی، خلاقیت به بچه‌ها، حل مسئله و برنامه نویسی شروع شد و بعدش هم هوش مصنوعی وارد آموزش های ما شده.

مجری: خوب حالا با توجه به اینکه بیش از ۱۰ ساله که شما تو این عرصه فعالیت میکنید اگه حساب سر انگشتی کنیم، بگیم که بچه هایی که پیش شما اومدن شش، هفت یا هشت ساله بودن بعضیاشون، به کنکورم رسیدن دیگه یا نه شما خبر ندارید، اصلاً می‌خوام بدونم توی مسیر زندگیشون آیا تاثیری گذاشتین یا نه.

خانم مقدم: ببینید بچه‌هایی که با من همراه بودن الان خب بعضیاشون سایت تولید می‌کند، بعضیاشون تو حوزه هوش مصنوعی چند ساله هستند. بچه‌های ما از ۱۳ ۱۴ سالگی سایت می‌زنند.

مجری: نه بابا باریکلا چقدر خوب.

حکیمه مقدم: بعضی از بچه‌ها از ۵، ۶ سالگی که برنامه نویسی رو یاد می‌گیرن انیمیشن می‌سازن، بازی می‌سازن، بچه‌های ۱۲، ۱۳ سالمون بازی‌هایی می‌سازن که رو گوشی‌های موبایل این بازی‌ها قابل اجرا هستند، می‌تونن به دوستاشون بدن، حتی می‌تونن بازی‌هایی که می‌سازن رو به فروش برسونن و بچه‌های ۱۶، ۱۷ سالمون در حوزه هوش مصنوعی الان دارن واقعاً کدنویسی انجام میدن و کارهایی که مثل شناسایی یا تشخیص یک چیزی هست رو می‌تونن انجام بدن، توی شرکت‌های مختلف هم کار می‌کنند.

مجری: بله همینطوره خیلی نکته خوبی رو اشاره کردین در رابطه با اینکه این بچه‌ها الان توی دسته‌های مختلف سنی در حال فعالیت هستند ولی یه نکته بارزی که باید بهش اشاره کنم و من اینطور فکر می‌کنم، شاید شما با من موافق نباشید، اینه که من تصور می‌کنم با این نگاه بچه‌هایی که توی این نسل هستند یعنی یا نوجوان هستند یا جوان، احتمالاً حتی از میانسالان و خب سالخورده‌ها و سالمندان خیلی بهتر دارن از هوش مصنوعی استفاده میکنند. این درسته یا اینکه نه بزرگسالا خیلی بهتر دارن از هوش مصنوعی استفاده میکنن؟

حکیمه مقدم: تقریباً میشه گفت درسته بله، بچه ها الان مخصوصا اونهایی که یاد گرفتن از تکنولوژی و هوش مصنوعی به درستی استفاده کنند، شاید از خیلی از بزرگسالهای ما پیشرفته‌تر شدند. ما الان بچه‌هایی داریم که توی بیست و دو سه سالگی از خیلی از برنامه نویس‌های ۴۰ ساله حرفه‌ای‌تر هستند و بهتر می‌تونن کارها را انجام بدن.

به کمک هوش مصنوعی کارها را سریعتر و دقیق‌تر انجام میدن و یاد گرفتن هوش مصنوعی یک دستیار براشون باشه نه اینکه اون‌ها کار انجام بدن و بچه ها بگن که خب دیگه کار تمام شده نیاز به انجام هیچ کاری نیست. در واقع دستیارشونه کار رو بهتر و سریعتر انجام میدن ولی بچه ها دقت می‌کنند که یک دفعه هوش مصنوعی خطایی در انجام کارها نداشته باشه.

مجری: خب من الان اجازه دارم یه پیشنهاد بهتون بدم؟ الان متوجه شدم که شما از نقطه سرآغاز اومدید با کودکان کار کردید حالا این کتاب شده یه جورایی مظهر تلاش های چند ساله شما برای تربیت کردن بچه ها در حوزه رایانه و هوش مصنوعی. آیا این اجازه رو دارم که بهتون پیشنهاد کنم شمایی که این تجربه رو اینجا کسب کردین و زبان ساده برای تعریف هوش مصنوعی را برای کودکان تجربه کردین و اون رو یه جورایی خلق کردین یا توسعه و پرورش دادین، حالا برای بزرگسالان یه کاری بکنید؟ خب بزرگسالای ما هم نیاز دارن که الفبای هوش مصنوعی رو یاد بگیرن.

حکیمه مقدم: بله درسته اتفاقاً ما چند سالیه که آموزش هوش مصنوعی به بزرگسالان رو هم شروع کردیم و تو مجموعه‌مون اساتیدی داریم که علاوه بر خود من دارن از پایه هوش مصنوعی رو به بزرگترها هم یاد میدن و حتی به مادرهای خانه دار هم ما یاد میدیم که از همین مدل‌های چتی به درستی استفاده کنند در راستای پیشرفت خودشون و فرزندشون.

مجری: بله، به هر ترتیب این نکته‌ای که الان بهش اشاره کردین، دیدم که بستر بزرگی در حال شکل گیریه که این جامعه تربیت بشه برای استفاده کردن از هوش مصنوعی.

و سوال پایانی منم از شما در رابطه با این هستش که ترس داریم، یه خورده نگرانیم از بابت اینکه مدل‌های هوش مصنوعی که داریم استفاده می‌کنیم هیچ کدوم دست ساخته ما نیستند یعنی الان داریم از ابزارهایی استفاده می‌کنیم که داده های بسیار بزرگی را از ما دارن می‌برند و اونم رایگان و این واقعا چیز خطرناکیه.

اما سوال من اینه که با توجه به دانش و سوادی که شما در این زمینه دارید و خردی که شکل گرفته تو این زمینه برای شما، آیا تصور می‌کنید که کشور ما هم از جمله کشورهای خواهد بود که در آینده خودش مدل هوش مصنوعی رو جوری توسعه بده که کشورهای دیگه جهان هم ازش استفاده کنند؟ یعنی ابزارشو ببینیم که رو تلفن همراه مثلاً یه فرد اروپایی یا یه آمریکایی نصب باشه و داره ازش استفاده میکنه؟

حکیمه مقدم: کاملا درسته، ببینید اگر ما بتونیم فرزندانمون رو طوری پرورش بدیم که مصرف کننده هوش مصنوعی نباشند بلکه خودشون یاد بگیرند که از هوش مصنوعی استفاده کنند و تولید کننده بشن چرا که نه.

مجری: شما به این سمت هم هدایت می‌کنید بچه‌ها رو؟

خانم مقدم: بله حتما، ما همیشه تو کلاس‌هامون به بچه‌ها می‌گیم، می‌گیم بچه‌ها قرار نیست شما مصرف کننده تکنولوژی باشید شما قراره که از تکنولوژی استفاده کنید و خالق یک چیز جدید باشید، همینطور که بهشون میگیم که بچه‌ها به جای اینکه شما بشینید همیشه بازی کنید، پی اس داشته باشید یا با گوشی بازی کنید بازی رو خودتون بسازید، به دوستاتون بدین بازی کنن و خودتون با بازی‌هایی که ساختین بازی کنید به خاطر اینکه اون بازی که خودشون میسازن باعث میشه هم خلاقیتشون بیشتر بشه و هم اینکه اعتماد به نفس بالاتری پیدا می‌کنند چون یک چیزی رو خلق کردن، و اینکه نمی‌ذاره که بچه‌های ما تبدیل بشن به انسان هایی که نتونن دیگه فکر کنند. اگر بتونیم این مسیر رو بریم، چرا که نه ما می‌تونیم خودمون هم مدل‌های زبانی تولید کنیم که در دنیا استفاده بشه.

مجری: به امید خدا خیلی ازتون ممنونم خانم مقدم به شما و خواهر بزرگوارتون که اسمشون اینجا هست، خانم نرجس مقدم، اگه برنامه صبح بخیر ایران رو میبیند، از شما هم تشکر می‌کنم برای تألیف این کتاب، زحمت کشیدید و خدا بهتون برکت بده. خیلی ممنون مرسی ممنون روزتون بخیر باشه.